‌سینمای دینی را یک ژانر نبینیم

 

گفت‌وگوی تهران‌ امروز با مجید مصلحی، دبیر ششمین جشنواره رویش

جشنواره ششم رویش هفته گذشته به پایان رسید و از شنبه این هفته دبیرخانه آن، فعالیت‌های جشنواره هفتم را آغاز کرد. این جشنواره یکی از جشنواره‌های خاص فیلم کوتاه با رویکرد دینی است که حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی برگزاری آن را در مشهد مقدس برعهده دارد. مجید مصلحی دبیر این جشنواره در چند سال اخیر بوده که در روزهای گذشته خبرهای تازه‌ای درباره فیلم کوتاه را در ایام برگزاری اعلام کرد. با وی گفت‌وگویی داشته‌ایم که در ذیل آمده است.

عنوان جشنواره «رویش» است. چرا چنین واژه‌ای برای آن انتخاب شده است؟

ما عنوانی با نام فیلم کوتاه دینی داریم که ما آنها را به اختصار «رویش»‌ می‌نامیم چون قرار است به شرایط فعلی رویشی انجام گیرد. خیلی از فیلمسازان ذهن خودشان را درگیر این کلمه دینی می‌کنند، ما به دنبال مناقشات نظری مفهوم سینمایی دینی نیستیم، جای این مباحث در اجرا و داخل جشنواره نیست. اساتید حوزه و سینما و مراکز پژوهشی باید به جمع‌بندی درستی برسند و اطلاعات خود را در اختیار ما قرار دهند. اگر قبول کنیم هنر یعنی کیفیت بیان و انجام و رساندن یک پیام به شکلی زیبا و ظریف و با ذوق است که مجموعه‌ای از هنرها را نیز شامل می‌شود و سینما یکی از آنهاست و به‌خاطر اینکه هنر ملایمت دارد و با طبع‌ آدمی سر و کار دارد بدون شک در طبع او اثر می‌کند و می‌تواند دل را منقلب و اثری در روح آدمی داشته باشد. بنابراین هر چه هنر مایه هنری بیشتری داشته باشد، اثرگذاری بیشتری هم دارد بنابراین محتوای فیلم مهم است تا این اثر گذاری بیشتر شود و منبع اتصال این محتوا هم باید منبع درست و محکمی باشد. می‌توان گفت هنر یکی از رساترین وسیله‌های انعکاس اندیشه و آرمان‌های شریف انسانی و اسلامی است و هنری ارزشمند است که در خدمت این آرمان باشد. حالا می‌توان گفت هنر اسلامی یعنی هنری که محتوا و پیام‌های آن از آرمان‌های بلند اسلامی به وجود بیاید.

یک مسلمان ممکن است چند فیلم تولید کند ولی آن فیلم حاوی پیام‌های منطبق با اسلام نباشد، یک نفر می‌تواند غیرمسلمان باشد ولی پیام فیلمش منطبق با آمیزه‌های اسلام باشد، این یک نگاه باز به دین است.
چه تعریفی از هنر دینی در فیلمسازی دارید؟

ما وقتی از هنر دینی صحبت می‌کنیم یعنی آن هنری که معارفی از ادیان الهی است و کامل‌تر از همه ادیان. دین اسلام سعادت دنیا و آخرت بشر را ترویج می‌دهد و در ذهن جامعه انتشار می‌دهد. خیلی‌ها فکر می‌کنند وقتی از فیلم دینی صحبت می‌کنیم منظور الزاما پرداختن به نمادها و مناسک ظاهری دین است نه آنچه بزرگان به ما آموخته‌اند که اینگونه تعریف نمی‌شود، امروز عدالت را همه دوست دارند، حقوق انسانی در تمام مکاتب محترم است، دروغ را همه بد می‌دانند، ظلم و ستم و بی‌عدالتی را همه ادیان بد شمرده‌اند، احترام به پدر و مادر همه جا تحسین برانگیز، امید و نشاط همه جا شادی بخش است و اینها همه پیام‌هایی هستند که یک فیلمساز می‌تواند تولید و با زبان تصویر به ذهن مخاطب خود ارسال کند، اینها همه تعریف و هنر دینی است. بنابراین من توصیه‌ام به عزیزان فیلمساز رویشی خود این است که هنوز جای تولید خیلی از این پیام‌ها در فیلم‌های تولیدی خالی است و دل‌های پاک مردم با این تولیدات ارتباط می‌گیرند؛ به جای مناقشه بر سر سینمای دینی از این تعریف ساده می‌توان بهره برد و از هنر سینما به عنوان یکی از کارآمدترین، رساترین و اثرگذارترین هنرها برای تولید پیام‌ها بهره ببریم و خاصه پاک درونی خود را به مخاطب خود انتقال دهیم و سینمای دینی را یک ژانر نبینیم. دین همه چیز ماست و سینمای دینی فرا ژانری است که می‌تواند محتوای همه ژانرهای سینمایی باشد.

چه فرقی بین سینمای دینی و سینمای اسلامی است؟

یک مسلمان ممکن است چند فیلم تولید کند ولی آن فیلم حاوی پیام‌های منطبق با اسلام نباشد، یک نفر می‌تواند غیرمسلمان باشد ولی پیام فیلمش منطبق با آمیزه‌های اسلام باشد، این یک نگاه باز به دین است. این یعنی تطبیق همه خوبی‌ها با اسلام یعنی عنصر سازنده‌ای از اندیشه اسلام در آن فیلم وجود داشته باشد. حالا با این تعاریف گفته شده وقتی از مقوله فیلم کوتاه دینی حرف می‌زنیم خیلی مبحث غامض و پیچیده نیست و جای خالی خیلی تولیدات تصویری حس می‌شود و ما در روش به‌دنبال توسعه این مفهوم هستیم.

یعنی محتوای دینی کافی است؟

نمی‌شود به مضمون محتوا به تنهایی در هنر سینما تکیه کرد. یک فیلم اگر مهم‌ترین مضمون و محتوا را داشته باشد ولی فاقد تکنیک و فن لازم باشد در انتقال پیام خود دچار نقض است و در نگاه‌ ما اگر بهترین تکنیک را هم استفاده کند ولی فاقد محتوا و مضمون انسانی و اسلامی باشد باز آن فیلم دینی نیست. من به دوستانم در هیات انتخاب و داوری برای برگزیدن آثار رویش همواره به سه عنصر تاکید کرده‌ام: مثلث مضمون – تکنیک – مخاطب.اگر بهترین مضمون با بهترین تکنیک استفاده شود ولی اثرگذاری روی مخاطب کم باشد، باز تولید این پیام تا مرحله رسیدن به مخاطب و انتقال معنا دچار مشکل است بنابراین به مخاطب و جذب مخاطب نیز باید

اهمیت دهیم.

به رویش برگردیم. چرا دبیرخانه دائمی؟

خوب قدری هم وارد فضای جشنواره بشویم. در کشور ما و در دنیا جشنواره‌ها زیاد هستند و همه آنها هدف‌های خاص خود را دارند ولی آنچه باعث تفاوت رویش با سایر جشنواره‌هاست: اولا پیروی از یک نظام برنامه‌ریزی است که در آن افق، سیاست‌ها و اهداف و برنامه‌ها مشخص است. آدم‌ها می‌آیند و می‌روند، برنامه نباید عوض شود اگر لازم است باید اصلاح شود.

هدف جشنواره رویش چیست؟

جشنواره رویش اهداف بسیار خوبی دارد مانند:

- تقویت جریان فیلم‌سازی کوتاه در داخل کشور آن هم با موضوعات دینی.

- فراهم آوردن یک فضای رقابتی سالم برای فیلمسازان کوتاه دینی در کشور.

- شناسایی و جذب و تقویت استعدادهای سینمایی در این زمینه.

- ایجاد فضای پژوهشی برای مقوله سینمایی دینی و تولید این پروژه‌ها به جامعه فیلمساز.

و قاعدتا حوزه‌ هنری در سال‌های پس از انقلاب اسلامی به‌طور خاص محمل پویایی برای ارائه و انعکاس این مباحث بوده و هست. ما در دبیرخانه دائمی یک سامانه رویش داریم که با تمام کسانی که با رویش همکاری داشته‌اند و فیلم فرستاده‌اند ارتباط دارد و تولیدات مکتوب مثل کتابی به عنوان «چگونه فیلم کوتاه دیجیتال بسازیم» بود یا تولیدات تصویری که در مورد رویش ششم مجموعه DVD برگزیدگان شش دوره قبل را شامل می‌شد در اختیار اعضای این باشگاه قرار می‌گیرد و تبادل اطلاعات انجام می‌گیرد. همچنین در مورد حمایت‌های مالی باید بگویم، ما در رویش ششم از برگزیدگان دوره‌های چهارم و پنجم هم دعوت کردیم در زمان برگزاری جشنواره مهمان جشنواره در مشهد باشند و در واقع مهمان حضرت ثامن‌الحجج(ع) بودند و از همه برگزیدگان دوره‌های چهارم، پنجم و ششم جهت تولید برای جشنواره هفتم البته با پیام‌های منطبق با موضوع جشنواره حمایت مالی داریم و در مورد قول‌های سال گذشته هم انجام وظیفه کردیم که اینها شاید خودش تفاوت رویش باشد با سایر جشنواره‌های ویترینی.

طی شش دوره گذشته چه دستاوردهایی داشته‌اید؟

در مورد پژوهش‌های رویش طی شش دوره گذشته فقط اسامی آنها اعلام می‌شود، این پژوهش‌ها ولی بسیار کمک می‌کنند که ما تهدیدات و فرصت‌ها را شناسایی کنیم و برای برنامه‌ریزی بهتر تلاش کنیم.

پژوهش اول: تحلیل نگاه فیلمساز به مقوله سینمای دینی؛در دوره اول و دوم رویش که در واقع نتیجه این پژوهش نشان می‌داد فیلمساز ما پرداختن به نمادها و مناسک ظاهری دین را فیلم دینی می‌پنداشت و باید این نگاه با ارائه مصادیق در داوری اصلاح ‌شود و گاهی فیلم‌هایی این نمادها را داشتند ولی پیام آن، خرافه یا غیردینی بود.

پژوهش دوم: تحلیل نگاه مخاطب به سینمای دینی است که در دوره سوم و چهارم که در واقع نتیجه این پژوهش نشان می‌داد مخاطب ما هم از سینمای دینی منظورش نمادها و مناسک ظاهری دین است. بنابراین ذائقه مخاطب را نیز باید عوض می‌کردیم و توسعه نگاه درست به مقوله سینمای دینی را مد نظر قرار می‌دادیم.

پژوهش سوم: عناصر اثرگذار در میدان تولید فیلم در سینمای کشور مورد بررسی قرار گرفت که این پژوهش بیشتر به درد سیاستگذاران سینمای کشور می‌خورد.

درباره بخش‌های جنبی توضیح دهید.

بحث کارگاه‌های رویش به عنوان یکی دیگر از مصادیق تفاوت این جشنواره با سایر جشنواره‌هاست. ما به دنبال گسترش توسعه این فضا از تهران به جغرافیای سایر استان‌های کشور هستیم.

به این منظور استان‌های کشور را به چهار منطقه تقسیم و از فیلمسازان دعوت کردیم با توجه به نزدیکی با استان انتخاب شده برای منطقه جغرافیایی ایران با حضور اساتید و فیلمسازان علاقه‌مند به رویش و مجرب هم آموزش در زمینه داستانی، مستند و پویانمایی داشتیم. امسال برای اولین بار قبل از ارسال فیلم به رویش کارهای آنها با حضور فیلمسازان دیگر و اساتیدی مثل جناب آقای مجتبی راعی و مهرداد اسکویی نقد و بررسی شد و اگر لازم بود اصلاحی انجام شود این اصلاحات صورت گرفته و بعد به رویش ارسال شود.

حاصل این کارگاه‌ها دو نکته از زبان اساتید بود که من عرض می‌کنم؛ اولا اکثر فیلم‌سازان کوتاه ایده خوبی دارند ولی فیلم‌ها فاقد پژوهشی جدی در موضوع و ایده‌ انتخابی آنها هستند که خود این مطلب خیلی کار را در پرداخت فیلم دچار مشکل می‌کند. ثانیا اصرار فیلمساز و کارگردان به اینکه ایده خود را خودش فیلمنامه کند باز گاهی منجر به این می‌شود که کار خوب تولید نمی‌شود و باید این موضوع فرهنگ شود که مقوله فیلمنامه‌نویسی تخصصی است و اجازه بدهیم ایده‌های خوب را متخصصان فیلمنامه‌نویسی قلم بزنند.

البته در این کارگاه‌ها برکات دیگری هم هست مثل اینکه کارگردان‌ها با هم آشنا می‌شوند، تبادل اطلاعات می‌کند، گاهی تصویربردار خوب و تدوینگر خوب به هم معرفی می‌شوند و حاصل کار در آینده مطلوب‌تر می‌شود و نکته سوم اینکه امروز یک مجموعه مولتی مدیا برای معرفی، نقد و بررسی و نمایش 20 سال برگزیدگان جشنواره این کشور برای در اختیار قرار دادن به فیلمسازان خالی است. امیدواریم ما هم به سهم خودمان بتوانیم به بخشی از این مطالبات فیلمسازان کشور عزیزمان، پاسخ مناسبی بدهیم.

و سخن پایانی؟

امیدوارم رویش که همواره خود را در سایه‌سار آقا علی‌ابن‌موسی‌الرضا(ع) تعریف کرده و برگزاری مراسم اختتامیه ما همیشه در مشهد مقدس است از برکات زیارت و عنایت این امام عزیز بهره‌مند باشد و همه رویشی از حلاوت و شیرینی زیارت امام رضا(ع)، تلخی نقصان و کاستی را در جریان برگزاری رویش به فراموشی بسپارند.

منبع :
http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=142354